| пали | Комментарии |
|
Vitakkavicārānaṃ vūpasamāti vitakkassa ca vicārassa cāti imesaṃ dvinnaṃ vūpasamā samatikkamā; dutiyajjhānakkhaṇe apātubhāvāti vuttaṃ hoti.
|
|
|
Tattha kiñcāpi dutiyajjhāne sabbepi paṭhamajjhānadhammā na santi, aññeyeva hi paṭhamajjhāne phassādayo, aññe idha; oḷārikassa pana oḷārikassa aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃ adhigamo hotīti dīpanatthaṃ "vitakkavicārānaṃ vūpasamā"ti evaṃ vuttanti veditabbaṃ.
|
|
|
Ajjhattanti idha niyakajjhattamadhippetaṃ.
|
|
|
Vibhaṅge pana "ajjhattaṃ paccatta"nti (vibha. 573) ettakameva vuttaṃ.
|
|
|
Yasmā pana niyakajjhattaṃ adhippetaṃ, tasmā attani jātaṃ attano santāne nibbattanti ayamettha attho.
|
|
|
Sampasādananti sampasādanaṃ vuccati saddhā.
|
|
|
Sampasādanayogato jhānampi sampasādanaṃ, nīlavaṇṇayogato nīlavatthaṃ viya.
|
|
|
Yasmā vā taṃ jhānaṃ sampasādanasamannāgatattā vitakkavicārakkhobhavūpasamanena ceto sampasādayati, tasmāpi sampasādananti vuttaṃ.
|
|
|
Imasmiñca atthavikappe sampasādanaṃ cetasoti evaṃ padasambandho veditabbo.
|
|
|
Purimasmiṃ pana atthavikappe cetasoti etaṃ ekodibhāvena saddhiṃ yojetabbaṃ.
|
|
|
Tatrāyaṃ atthayojanā – eko udetīti ekodi, vitakkavicārehi anajjhārūḷhattā aggo seṭṭho hutvā udetīti attho.
|
|
|
Seṭṭhopi hi loke ekoti vuccati.
|
|
|
Vitakkavicāravirahato vā eko asahāyo hutvātipi vattuṃ vaṭṭati.
|
|
|
Atha vā sampayuttadhamme udāyatīti udi, uṭṭhāpetīti attho.
|
|
|
Seṭṭhaṭṭhena eko ca so udi cāti ekodi, samādhissetaṃ adhivacanaṃ.
|
|
|
Iti imaṃ ekodiṃ bhāveti vaḍḍhayatīti idaṃ dutiyajjhānaṃ ekodibhāvaṃ.
|
|
|
So panāyaṃ ekodi yasmā cetaso, na sattassa na jīvassa, tasmā etaṃ cetaso ekodibhāvanti vuttaṃ.
|
|
|
Nanu cāyaṃ saddhā paṭhamajjhānepi atthi, ayañca ekodināmako samādhi; atha kasmā idameva sampasādanaṃ "cetaso ekodibhāvañcā"ti vuttanti?
|
|
|
Vuccate – aduñhi paṭhamajjhānaṃ vitakkavicārakkhobhena vīcitaraṅgasamākulamiva jalaṃ na suppasannaṃ hoti, tasmā satiyāpi saddhāya sampasādananti na vuttaṃ.
|
|
|
Na suppasannattāyeva cettha samādhipi na suṭṭhu pākaṭo, tasmā ekodibhāvantipi na vuttaṃ.
|
|
|
Imasmiṃ pana jhāne vitakkavicārapalibodhābhāvena laddhokāsā balavatī saddhā, balavasaddhāsahāyappaṭilābheneva ca samādhipi pākaṭo; tasmā idameva evaṃ vuttanti veditabbaṃ.
|
|
|
Vibhaṅge pana "sampasādananti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo, cetaso ekodibhāvanti yā cittassa ṭhiti - pe - sammāsamādhī"ti ettakameva vuttaṃ.
|
|
|
Evaṃ vuttena panetena saddhiṃ ayaṃ atthavaṇṇanā yathā na virujjhati aññadatthu saṃsandati ceva sameti ca evaṃ veditabbā.
|
|
|
Avitakkaṃ avicāranti bhāvanāya pahīnattā etasmiṃ etassa vā vitakko natthīti avitakkaṃ.
|
|
|
Imināva nayena avicāraṃ.
|
|
|
Vibhaṅgepi (vibha. 576) vuttaṃ "iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā, tena vuccati avitakkaṃ avicāra"nti.
|
|
|
Etthāha – nanu ca "vitakkavicārānaṃ vūpasamāti imināpi ayamattho siddho, atha kasmā puna vuttaṃ avitakkaṃ avicāra"nti?
|
|
|
Vuccate – evametaṃ siddho vāyamattho, na panetaṃ tadatthadīpakaṃ; nanu avocumha – "oḷārikassa pana oḷārikassa aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃ adhigamo hotīti dīpanatthaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamāti evaṃ vutta"nti.
|
|
|
Apica vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ sampasādanaṃ, na kilesakālusiyassa.
|
|
|
Vitakkavicārānañca vūpasamā ekodibhāvaṃ na upacārajjhānamiva nīvaraṇappahānā, na paṭhamajjhānamiva ca aṅgapātubhāvāti evaṃ sampasādanaekodibhāvānaṃ hetuparidīpakamidaṃ vacanaṃ.
|
|
|
Tathā vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ avitakkaavicāraṃ, na tatiyacatutthajjhānāni viya cakkhuviññāṇādīni viya ca abhāvāti evaṃ avitakkaavicārabhāvassa hetuparidīpakañca, na vitakkavicārābhāvamattaparidīpakaṃ.
|
|
|
Vitakkavicārābhāvamattaparidīpakameva pana "avitakkaṃ avicāra"nti idaṃ vacanaṃ, tasmā purimaṃ vatvāpi puna vattabbamevāti.
|
|
|
Samādhijanti paṭhamajjhānasamādhito sampayuttasamādhito vā jātanti attho.
|
|
|
Tattha kiñcāpi paṭhamampi sampayuttasamādhito jātaṃ, atha kho ayameva "samādhī"ti vattabbataṃ arahati vitakkavicārakkhobhavirahena ativiya acalattā suppasannattā ca.
|
|
|
Tasmā imassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ idameva "samādhija"nti vuttaṃ.
|
|
|
Pītisukhanti idaṃ vuttanayameva.
|
|
|
Dutiyanti gaṇanānupubbato dutiyaṃ, idaṃ dutiyaṃ samāpajjatītipi dutiyaṃ.
|
|
|
Jhānanti ettha pana yathā paṭhamajjhānaṃ vitakkādīhi pañcaṅgikaṃ hoti, evamidaṃ sampasādādīhi "caturaṅgika"nti veditabbaṃ.
|
|
|
Yathāha – "jhānanti sampasādo, pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā"ti (vibha. 580).
|
|
|
Pariyāyoyeva ceso.
|
|
|
Sampasādanaṃ pana ṭhapetvā nippariyāyena tivaṅgikamevetaṃ hoti.
|
|
|
Yathāha – "katamaṃ tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti?
|
|
|
Pīti, sukhaṃ, cittassekaggatā"ti (dha. sa. 161).
|
|
|
Sesaṃ vuttanayamevāti.
|
|
|
Dutiyajjhānakathā niṭṭhitā.
|
|