| пали | khantibalo - русский
|
Комментарии |
|
382.Evaṃ soḷasavidhena cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ kathetvā idāni pañcavidhena dhammānupassanaṃ kathetuṃ kathañca, bhikkhavetiādimāha.
|
|
|
|
Apica bhagavatā kāyānupassanāya suddharūpapariggaho kathito, vedanācittānupassanāhi suddhaarūpapariggaho.
|
|
|
|
Idāni rūpārūpamissakapariggahaṃ kathetuṃ "kathañca, bhikkhave"tiādimāha.
|
|
|
|
Kāyānupassanāya vā rūpakkhandhapariggahova kathito, vedanānupassanāya vedanākkhandhapariggahova, cittānupassanāya viññāṇakkhandhapariggahova idāni saññāsaṅkhārakkhandhapariggahampi kathetuṃ "kathañca, bhikkhave"tiādimāha.
|
|
|
|
Tattha santanti abhiṇhasamudācāravasena saṃvijjamānaṃ.
|
|
|
|
Asantanti asamudācāravasena vā pahīnattā vā asaṃvijjamānaṃ.
|
|
|
|
Yathā cāti yena kāraṇena kāmacchandassa uppādo hoti.
|
|
|
|
Tañca pajānātīti tañca kāraṇaṃ pajānāti.
|
|
|
|
Iti iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo.
|
|
|
|
Tattha subhanimitte ayonisomanasikārena kāmacchandassa uppādo hoti.
|
|
|
|
Subhanimittaṃ nāma subhampi subhanimittaṃ, subhārammaṇampi subhanimittaṃ.
|
|
|
|
Ayonisomanasikāronāma anupāyamanasikāro uppathamanasikāro anicce niccanti vā, dukkhe sukhanti vā, anattani attāti vā, asubhe subhanti vā manasikāro.
|
|
|
|
Taṃ tattha bahulaṃ pavattayato kāmacchando uppajjati.
|
|
|
|
Tenāha bhagavā – "atthi, bhikkhave, subhanimittaṃ, tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāya uppannassa vā kāmacchandassa bhiyyobhāvāya vepullāyā"ti (saṃ. ni. 5.232).
|
|
|
|
Asubhanimitte pana yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti.
|
|
|
|
Asubhanimittaṃ nāma asubhampi asubhārammaṇampi.
|
|
|
|
Yonisomanasikāro nāma upāyamanasikāro pathamanasikāro anicce aniccanti vā, dukkhe dukkhanti vā, anattani anattāti vā, asubhe asubhanti vā manasikāro.
|
Основательное внимание - это искусное внимание, внимание, идущее в [верном] направлении. Это внимание, которое рассматривает непостоянное как непостоянное, мучительное как мучительное, безличное как безличное, непривлекательное как непривлекательное.
|
|
|
Taṃ tattha bahulaṃ pavattayato kāmacchando pahīyati.
|
Когда это внимание многократно направляется [на последнее], чувственное желание устраняется.
|
|
|
Tenāha bhagavā – "atthi, bhikkhave, asubhanimittaṃ, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa anuppādāya uppannassa vā kāmacchandassa pahānāyā"ti (saṃ. ni. 5.232).
|
|
|
|
Apica cha dhammā kāmacchandassa pahānāya saṃvattanti asubhanimittassa uggaho, asubhabhāvanānuyogo, indriyesu guttadvāratā, bhojane mattaññutā, kalyāṇamittatā, sappāyakathāti.
|
|
|
|
Dasavidhañhi asubhanimittaṃ uggaṇhantassāpi kāmacchando pahīyati, bhāventassāpi indriyesu pihitadvārassāpi catunnaṃ pañcannaṃ ālopānaṃ okāse sati udakaṃ pivitvā yāpanasīlatāya bhojanamattaññunopi.
|
|
|
|
Teneva vuttaṃ –
|
|
|
|
"Cattāro pañca ālope, abhutvā udakaṃ pive;
|
|
|
|
Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno"ti. (theragā. 983);
|
|
|
|
Asubhakammikatissattherasadise asubhabhāvanārate kalyāṇamitte sevantassapi kāmacchando pahīyati, ṭhānanisajjādīsu dasaasubhanissitasappāyakathāya pahīyati, tena vuttaṃ – "cha dhammā kāmacchandassa pahānāya saṃvattantī"ti.
|
|
|
|
Imehi pana chahi dhammehi pahīnakāmacchandassa arahattamaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.
|
|
|
|
Paṭighanimitte ayonisomanasikārena pana byāpādassa uppādo hoti.
|
|
|
|
Tattha paṭighampi paṭighanimittaṃ, paṭighārammaṇampi paṭighanimittaṃ.
|
|
|
|
Ayonisomanasikāro sabbattha ekalakkhaṇova.
|
|
|
|
Taṃ tasmiṃ nimitte bahulaṃ pavattayato byāpādo uppajjati.
|
|
|
|
Tenāha bhagavā – "atthi, bhikkhave, paṭighanimittaṃ, tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā byāpādassa uppādāya uppannassa vā byāpādassa bhiyyobhāvāya vepullāyā"ti (saṃ. ni. 5.232).
|
|
|
|
Mettāya pana cetovimuttiyā yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti.
|
|
|
|
Tattha mettāti vutte appanāpi upacāropi vaṭṭati.
|
|
|
|
Cetovimuttīti appanāva.
|
|
|
|
Yonisomanasikāro vuttalakkhaṇova.
|
|
|
|
Taṃ tattha bahulaṃ pavattayato byāpādo pahīyati.
|
|
|
|
Tenāha bhagavā – "atthi, bhikkhave, mettā cetovimutti, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā byāpādassa anuppādāya uppannassa vā byāpādassa pahānāyā"ti (saṃ. ni. 5.232).
|
|
|
|
Apica cha dhammā byāpādassa pahānāya saṃvattanti mettānimittassa uggaho mettābhāvanānuyogo kammassakatāpaccavekkhaṇā paṭisaṅkhānabahulatā kalyāṇamittatā sappāyakathāti.
|
|
|
|
Odissakaanodissakadisāpharaṇānañhi aññataravasena mettaṃ uggaṇhantassāpi byāpādo pahīyati, odhisoanodhisopharaṇavasena mettaṃ bhāventassāpi.
|
|
|
|
"Tvaṃ etassa kuddho kiṃ karissasi, kimassa sīlādīni vināsetuṃ sakkhissasi, nanu tvaṃ attano kammena āgantvā attano kammeneva gamissasi, parassa kujjhanaṃ nāma vītaccitaṅgāra tattaaya salākagūthādīni gahetvā paraṃ paharitukāmatāsadisaṃ hoti.
|
|
|
|
Esopi tava kuddho kiṃ karissati, kiṃ te sīlādīni vināsetuṃ sakkhissati, esa attano kammena āgantvā attano kammeneva gamissati, appaṭicchitapaheṇakaṃ viya paṭivātaṃ khittarajomuṭṭhi viya ca etassevesa kodho matthake patissatī"ti evaṃ attano ca parassa ca kammassakataṃ paccavekkhatopi, ubhayakammassakataṃ paccavekkhitvā paṭisaṅkhāne ṭhitassāpi, assaguttattherasadise mettābhāvanārate kalyāṇamitte sevantassāpi byāpādo pahīyati.
|
|
|
|
Ṭhānanisajjādīsu mettānissitasappāyakathāyapi pahīyati.
|
|
|
|
Tena vuttaṃ – "cha dhammā byāpādassa pahānāya saṃvattantī"ti.
|
|
|
|
Imehi pana chahi dhammehi pahīnassa byāpādassa anāgāmimaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.
|
|
|
|
Aratiādīsu ayonisomanasikārena thinamiddhassa uppādo hoti.
|
|
|
|
Tandī nāma kāyālasiyatā.
|
|
|
|
Vijambhitā nāma kāyavinamanā.
|
|
|
|
Bhattasammado nāma bhattamucchā bhattapariḷāho.
|
|
|
|
Cetaso līnattaṃ nāma cittassa līnākāro.
|
|
|
|
Imesu aratiādīsu ayonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato thinamiddhaṃ uppajjati.
|
|
|
|
Tenāha – "atthi, bhikkhave, arati tandī vijambhitā bhattasammado cetaso līnattaṃ, tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā thinamiddhassa uppādāya, uppannassa vā thinamiddhassa bhiyyobhāvāya vepullāyā"ti (saṃ. ni. 5.232).
|
|
|
|
Ārambhadhātuādīsu pana yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti.
|
|
|
|
Ārambhadhātu nāma paṭhamārambhavīriyaṃ.
|
|
|
|
Nikkamadhātu nāma kosajjato nikkhantatāya tato balavataraṃ.
|
|
|
|
Parakkamadhātu nāma paraṃ paraṃ ṭhānaṃ akkamanato tatopi balavataraṃ.
|
|
|
|
Imasmiṃ tippabhede vīriye yonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato thinamiddhaṃ pahīyati.
|
|
|
|
Tenāha – "atthi, bhikkhave, ārambhadhātu nikkamadhātu parakkamadhātu, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā thinamiddhassa anuppādāya, uppannassa vā thinamiddhassa pahānāyā"ti (saṃ. ni. 5.232).
|
|
|
|
Apica cha dhammā thinamiddhassa pahānāya saṃvattanti – atibhojane nimittaggāho, iriyāpathasamparivattanatā, ālokasaññāmanasikāro, abbhokāsavāso, kalyāṇamittatā, sappāyakathāti.
|
|
|
|
Āharahatthaka tatravaṭṭaka alaṃsāṭaka kākamāsaka bhuttavamitakabhojanaṃ bhuñjitvā rattiṭṭhānadivāṭṭhāne nisinnassa hi samaṇadhammaṃ karoto thinamiddhaṃ mahāhatthī viya ottharantaṃ āgacchati, catupañcaālopaokāsaṃ pana ṭhapetvā pānīyaṃ pivitvā yāpanasīlassa bhikkhuno taṃ na hotīti evaṃ atibhojane nimittaṃ gaṇhantassāpi thinamiddhaṃ pahīyati.
|
|
|
|
Yasmiṃ iriyāpathe thinamiddhaṃ okkamati, tato aññaṃ parivattentassāpi, rattiṃ candālokadīpālokaukkāloke divā sūriyālokaṃ manasikarontassāpi, abbhokāse vasantassāpi, mahākassapattherasadise pahīnathinamiddhe kalyāṇamitte sevantassāpi thinamiddhaṃ pahīyati.
|
|
|
|
Ṭhānanisajjādīsu dhutaṅganissitasappāyakathāyapi pahīyati.
|
|
|
|
Tena vuttaṃ – "cha dhammā thinamiddhassa pahānāya saṃvattantī"ti.
|
|
|
|
Imehi pana chahi dhammehi pahīnassa thinamiddhassa arahattamaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.
|
|
|
|
Cetaso avūpasame ayonisomanasikārena uddhaccakukkuccassa uppādo hoti.
|
|
|
|
Avūpasamo nāma avūpasantākāro, uddhaccakukkuccamevetaṃ atthato.
|
|
|
|
Tattha ayonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato uddhaccakukkuccaṃ uppajjati.
|
|
|
|
Tenāha – "atthi, bhikkhave, cetaso avūpasamo, tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa uppādāya, uppannassa vā uddhaccakukkuccassa bhiyyobhāvāya vepullāyā"ti.
|
|
|
|
Samādhisaṅkhāte pana cetaso vūpasame yonisomanasikārenassa pahānaṃ hoti.
|
|
|
|
Tenāha – "atthi, bhikkhave, cetaso vūpasamo, tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā uddhaccakukkuccassa anuppādāya, uppannassa vā uddhaccakukkuccassa pahānāyā"ti.
|
|
|
|
Apica cha dhammā uddhaccakukkuccassa pahānāya saṃvattanti bahussutatā paripucchakatā vinaye pakataññutā vuddhasevitā kalyāṇamittatā sappāyakathāti.
|
|
|
|
Bāhussaccenapi hi ekaṃ vā dve vā tayo vā cattāro vā pañca vā nikāye pāḷivasena atthavasena ca uggaṇhantassāpi uddhaccakukkuccaṃ pahīyati.
|
|
|
|
Kappiyākappiyaparipucchābahulassāpi, vinayapaññattiyaṃ ciṇṇavasibhāvatāya pakataññunopi, vuḍḍhe mahallakatthere upasaṅkamantassāpi, upālittherasadise vinayadhare kalyāṇamitte sevantassāpi uddhaccakukkuccaṃ pahīyati, ṭhānanisajjādīsu kappiyākappiyanissitasappāyakathāyapi pahīyati.
|
|
|
|
Tena vuttaṃ – "cha dhammā uddhaccakukkuccassa pahānāya saṃvattantī"ti.
|
|
|
|
Imehi pana chahi dhammehi pahīne uddhaccakukkucce uddhaccassa arahattamaggena, kukkuccassa anāgāmimaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.
|
|
|
|
Vicikicchāṭhānīyesu dhammesu ayonisomanasikārena vicikicchāya uppādo hoti.
|
|
|
|
Vicikicchāṭhānīyā dhammā nāma punappunaṃ vicikicchāya kāraṇattā vicikicchāva.
|
|
|
|
Tattha ayonisomanasikāraṃ bahulaṃ pavattayato vicikicchā uppajjati.
|
|
|
|
Tenāha – "atthi, bhikkhave, vicikicchāṭhānīyā dhammā, tattha ayonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannāya vā vicikicchāya uppādāya, uppannāya vā vicikicchāya bhiyyobhāvāya vepullāyā"ti (saṃ. ni. 5.232).
|
|
|
|
Kusalādidhammesu yonisomanasikārena panassā pahānaṃ hoti, tenāha – "atthi, bhikkhave, kusalākusalā dhammā sāvajjānavajjā dhammā sevitabbāsevitabbā dhammā hīnapaṇītā dhammā kaṇhasukkasappaṭibhāgā dhammā.
|
|
|
|
Tattha yonisomanasikārabahulīkāro, ayamāhāro, anuppannāya vā vicikicchāya anuppādāya; uppannāya vā vicikicchāya pahānāyā"ti.
|
|
|
|
Apica cha dhammā vicikicchāya pahānāya saṃvattanti bahussutatā, paripucchakatā, vinaye pakataññutā, adhimokkhabahulatā, kalyāṇamittatā, sappāyakathāti.
|
|
|
|
Bāhussaccenapi hi ekaṃ vā - pe - pañca vā nikāye pāḷivasena ca atthavasena ca uggaṇhantassāpi vicikicchā pahīyati, tīṇi ratanāni ārabbha paripucchābahulassāpi, vinaye ciṇṇavasībhāvassāpi, tīsu ratanesu okappaniyasaddhāsaṅkhātaadhimokkhabahulassāpi, saddhādhimutte vakkalittherasadise kalyāṇamitte sevantassāpi vicikicchā pahīyati, ṭhānanisajjādīsu tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇanissitasappāyakathāyapi pahīyati.
|
|
|
|
Tena vuttaṃ – "cha dhammā vicikicchāya pahānāya saṃvattantī"ti.
|
|
|
|
Imehi pana chahi dhammehi pahīnāya vicikicchāya sotāpattimaggena āyatiṃ anuppādo hotīti pajānāti.
|
|
|
|
Iti ajjhattaṃ vāti evaṃ pañcanīvaraṇapariggaṇhanena attano vā dhammesu, parassa vā dhammesu, kālena vā attano, kālena vā parassa dhammesu dhammānupassī viharati.
|
|
|
|
Samudayavayā panettha subhanimittaasubhanimittādīsu ayonisomanasikārayonisomanasikāravasena pañcasu nīvaraṇesu vuttāyeva nīharitabbā.
|
|
|
|
Ito paraṃ vuttanayameva.
|
|
|
|
Kevalañhi idha nīvaraṇapariggāhikā sati dukkhasaccanti evaṃ yojanaṃ katvā nīvaraṇapariggāhakassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ veditabbaṃ.
|
|
|
|
Sesaṃ tādisamevāti.
|
|
|
|
Nīvaraṇapabbaṃ niṭṭhitaṃ.
|
|
|